POLÄ°KÄ°STÄ°K OVER SENDROMU VE BESLENME
PKOS, endokrin metabolik bir bozukluktur.Yumurtalıklarda genelde kist olarak adlandırılan çok sayıda küçük folikül varlığı mevcuttur. Overlerde disfonksiyon ÅŸeklinde kendini gösterir. Hiperandrojenizme baÄŸlı hirsutizm (aşırı tüylenme), akne, infertilite, alopesi (erkek tipi kellik) ve gebelik kayıplarına neden olabilir.
PKOS; obezite, insülin direnci, dislipidemi gibi metabolik bozukluklarla iliÅŸkilidir. Uzun dönemde hormon deÄŸiÅŸimlerine baÄŸlı psikososyal sorunlar, tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve endometriyum kanserleri görülebilir.
PKOS’lu kadınlarda BKÄ°, bel çevresi, kan basıncı, serum lipid ve serum glukoz deÄŸerleri kontrol edilmelidir.
PKOS tanısında Rotterdam Tanı Kriterleri kullanılır. AÅŸağıdaki üç belirtiden en az ikisi mevcutsa tanı konulur.
Androjen hormonlarının yüksekliÄŸi demektir. Bu durum tüylenme, yanak bölgesinde akne tipi sivilcelenme ve erkek tipi saç dökülmesi belirtileridir.
Adetlerin tamamen yokluÄŸuna amenore denir. Düzensiz dönemlerde olan regl döngüsü ise (yılda <6-8 kere) oligoamenore olarak isimlendirilir.
Polikistik yumurtalık kontrolü için pelvik ultrason kullanılır.
PKOS BELÄ°RTÄ°LERÄ°
PKOS HORMONAL SÄ°STEMLER TARAFINDAN YÖNETÄ°LÄ°R.
Beyinde hipofiz bölgesinden Gonadotropin salgılatıcı hormon salgılanır ve ön hipofiz bezi uyarılır. Buradan FSH ve LH salgılanarak yumurtalıklara etki eder. Yumurtalıklardan ise östrojen ve progesteron salgılanır. Normal regl döngüsü için bu iki hormonun dengede olması gerekir.
Burada akut veya kronik stres devreye girer. Stres sebebiyle adrenal bezler uyarılır. Bu durum kortizol ve testosteron miktarlarını artırırak hiperandrojenizme sebep olur.
PKOS’DA AÅžAÄžIDAKÄ° ÜÇ HORMON OLDUKÇA ÖNEMLÄ°DÄ°R!
Ä°nsülin pankreastan salgılanır ve besinlerin sindirimi sonucu ortaya çıkan glukozun enerji için kullanılanbilmesi için hücre içerisine giriÅŸine yardım eden bir hormon gibi düÅŸünülebilir. Böylece kan ÅŸekeri seviyeleri ideal aralıkta tutulabilir.
PKOS’lu kadınların büyük bir kısmında insülin direnci görülmektedir. Bu durumda kan ÅŸekeri seviyeleri yüksek seyredebilir ve buna baÄŸlı olarak kandaki insülin seviyeleri de yüksektir.
Kortizol, böbrek üstü bezler tarafından salgılanan ana stres hormonumuzdur. Stres zamanlarında vücut tepki olarak kortizol üretir. Kortizol insüline zıt bir hormondur ve kan ÅŸekerini yükseltici etkisi vardır.
Androjen bir hormondur. Yeterli testosteron güçlü kemikler ve kas kütlesi için gereklidir ancak fazlalığı durumunda tüylenme, sivilcelenme saç dökülmelerine sebep olur. Yüksek düzeyde androjen hormonlar folikül olgunlaÅŸmasını engelleyerek düzensiz regl döngülerine neden olur.
PKOS VE BESLENME
EÄŸer kilonuz ve vücuttaki yaÄŸ kütleniz ideal aralığınızdan fazlaysa öncelik bunu ideal deÄŸere yaklaÅŸtırmayı hedefleyin. PKOS’da ağırlık kaybı ve kaybedilen ağırlığın korunması zorlaşır ancak altı ay süre içinde %5-10 ağırlık kaybı bile PKOS semptomları bakımından olumlu sonuçlara yol açar.
Basit ÅŸeker ve rafine karbonhidrat tüketimini sınırlandırın. Tam tahıllar, bakliyatlar, bulgur gibi kan ÅŸekerini yavaÅŸ yükselten ve uzun süre tokluk saÄŸlayan karbonhidrat kaynaklarını kullanın.
Doymuş ve trans yağları olabildiğince azaltın.
AraÅŸtırmalar henüz kesin olmasa da PKOS gibi kronik inflamasyonun eÅŸlik ettiÄŸi hastalıklarda vücutta immün yanıtı artırabilecek sür ürünleri ve gluten gibi besinler diyetten çıkarılabilir. Unutmayın diyet kiÅŸiye özeldir ve böyle bir eliminasyona gitmeden önce mutlaka uzmana danışmalısınız.
Günlük fiziksel aktivitenizi artırın. Ancak yoÄŸun egzersizlerden kaçının. YoÄŸun egzersizde vücutta stres hormonlarının seviyeleri artabilir.
Dyt.Ä°layda Karatay