Fasiyal paralizi, fasiyal sinirin (VII. kranial sinir) iÅŸlevinin bozulması sonucu yüz kaslarının kısmi ya da tam felciyle karakterizedir. Çocukluk çağında nadir olmakla birlikte görüldüÄŸünde, hem fonksiyonel hem de psikososyal etkileri nedeniyle önemli bir klinik durumdur. Erken tanı ve uygun yönetim, sekel geliÅŸimini önlemek açısından kritik öneme sahiptir.
Fasiyal paralizi çocuklarda eriÅŸkinlere göre daha az sıklıkla görülür. Çocuklarda görülen fasiyal paralizinin (yüz felcinin) altta yatan nedenleri konjenital (doÄŸumsal) ve edinsel (sonradan geliÅŸen) olarak iki ana baÅŸlık altında incelenir.
1. Konjenital (DoÄŸumsal) Nedenler
Doğum Travması
•En sık nedenlerden biridir. Özellikle forseps veya vakum gibi doÄŸum yardımcı araçlarının kullanıldığı zorlu doÄŸumlarda görülür.
•Yüz sinirine mekanik baskı sonucu geliÅŸir.
•Genellikle tek taraflıdır ve doÄŸumdan hemen sonra fark edilir.
Möbius Sendromu
•Nadirdir ama kalıcı fasiyal paralizinin önemli nedenlerindendir.
•Fasiyal sinirin (VII. kranial sinir) ve abdusens sinirin (VI. sinir) hipoplazisi veya aplazisi mevcuttur.
•Yüzde mimik kaybı ve göz hareketlerinde kısıtlılık tipiktir.
Sinir GeliÅŸim Anomalileri
•Fasiyal sinirin doÄŸumsal yokluÄŸu (aplazi) veya yetersiz geliÅŸimi (hipoplazi) ile karakterizedir.
•MRG gibi görüntüleme yöntemleri ile tanı konur.
2. Edinsel (Sonradan GeliÅŸen) Nedenler
idiyopatik (Bell Paralizisi)
•En sık edinsel fasiyal paralizi nedenidir.
•Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, Herpes Simplex Virus Tip 1 (HSV-1) reaktivasyonu ile iliÅŸkilendirilir.
•Ani baÅŸlangıçlı, tek taraflı yüz felci ile karakterizedir.
Enfeksiyöz Nedenler
•Otitis media (orta kulak iltihabı): En sık enfeksiyöz nedenlerdendir. Orta kulaktaki inflamasyon sinir üzerinde bası yapabilir.
•Mastoidit: Kulak arkasındaki kemik yapıdaki enfeksiyon sinirin geçtiÄŸi kanalı etkileyebilir.
•Viral enfeksiyonlar: HSV, Epstein-Barr virüsü, varisella-zoster (zona), kabakulak, sitomegalovirüs.
•Lyme hastalığı (Borrelia burgdorferi): Özellikle keneyle temas öyküsü olan bölgelerde önemlidir.
Travmatik Nedenler
•Kafa travmaları (ör. düÅŸme, trafik kazası)
•Kulak cerrahisi (özellikle tüp takılması ya da timpanoplasti)
•Fasiyal sinirin direkt zedelenmesi veya kırıklarla birlikte sıkışması
Tümöral Nedenler
•Parotis bezi tümörleri
•Beyin sapı veya posterior fossadaki tümörler (ör. schwannoma, medulloblastoma)
•Lösemi gibi hematolojik malignitelerde sinir infiltrasyonu
Enflamatuvar ve Otoimmün Nedenler
•Guillain-Barré sendromu (GBS): Akut polinöropatidir, bilateral fasiyal paralizi ile kendini gösterebilir.
•Sarkoidoz: Granülomatöz inflamasyon nedeniyle nadiren çocuklarda görülebilir.
•Miller-Fisher sendromu: GBS’nin bir varyantıdır.
Metabolik ve Toksik Nedenler
•Hipotiroidi, diabetes mellitus gibi metabolik bozukluklarda nadiren görülür.
•KurÅŸun zehirlenmesi gibi toksik etkiler.
• Yüzün bir yarısında mimik kaslarının zayıflığı veya felci
• Göz kapağını kapatamama (lagophthalmos)
• Ağız köÅŸesinin aÅŸağı sarkması
• Tat duyusunda bozulma (anterior 2/3 dil)
• Hiperakuzi (stapedius kası tutulumu varsa)
Üst motor nöron lezyonlarında alın kasları korunurken, alt motor nöron lezyonlarında tüm yüz kasları etkilenir. Bu ayrım, lezyonun lokalizasyonu açısından önemlidir.
Tanı büyük oranda klinik muayeneye dayanır. Ancak altta yatan nedenin belirlenmesi için aÅŸağıdaki testler gerekebilir:
• Laboratuvar testleri: Tam kan sayımı, viral serolojiler, Lyme testi
• Görüntüleme: Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG), Bilgisayarlı Tomografi (BT)
• Elektrofizyolojik testler: EMG (elektromiyografi), sinir iletim çalışmaları
1. Farmakolojik Tedavi
•Kortikosteroidler: Bell paralizisinde etkinliÄŸi kanıtlanmıştır. 1 mg/kg/gün dozda prednizolon genellikle 7–10 gün kullanılır.
•Antiviral tedavi: Viral etyoloji ÅŸüphesi varsa (ör. HSV), asiklovir eklenebilir.
•Antibiyotikler: Otitis media gibi enfeksiyonlara baÄŸlı geliÅŸen paralizilerde kullanılır.
2. Destekleyici Tedavi
•Göz bakımı: Lagophthalmos varsa koruyucu göz damlaları ve gece göz bantlaması önerilir.
•Fizik tedavi ve rehabilitasyon: Yüz kaslarını aktive etmek ve kontraktürleri önlemek için uygulanır.
•psikososyal destek: Özellikle okul çağı çocuklarında özgüven kaybını önlemek için gereklidir.
3. Cerrahi Yaklaşımlar
Cerrahi tedavi nadiren gerekir. Travmatik veya tümöral nedenli fasiyal paralizilerde düÅŸünülebilir.
Çocukluk çağında görülen fasiyal paralizilerin büyük bir kısmı (özellikle Bell paralizisi) tamamen iyileÅŸir. Erken tedavi, prognozu olumlu etkiler. Sekel kalma riski; etyolojiye, tedavi baÅŸlangıcının zamanlamasına ve sinir hasarının derecesine baÄŸlıdır.
Çocuklarda fasiyal paralizi, multidisipliner deÄŸerlendirme gerektiren önemli bir nörolojik durumdur. Hızlı tanı, uygun tedavi ve düzenli takip ile çocukların fonksiyonel ve estetik açıdan normal bir yaÅŸam sürmeleri saÄŸlanabilir.
HAZIRLAYAN:FZT.SALÄ°HA KURT