Ateroskleroz Nedir?
Arter duvarları lapa benzeri çökeltilerle kaplanır ve bunlar zamanla sertleÅŸerek damarın daralmasına sebep olur. Kan akımını zorlaÅŸtırır. Biz bu durumu damar sertliÄŸi olarak adlandırırız.
Ateroskleroz; kalp, beyin ve diÄŸer organların arterleri ile aortta oluÅŸan bozukluktur ve koroner kalp, felç ve diÄŸer damar hastalıklarından sorumludur.
Koroner Kalp Hastalığı
Risk Faktörleri;
Ä°nsan bedenindeki kolesterolün bir kısmı diyetle alınır bir kısmı da karaciÄŸerden sentezlenir. Kolesterol hücre zarı ve beyindeki miyelinin yapısına girer aynı zamanda bazı hormonlar ve safra asitlerinin öncüsüdür. Kan kolesterolünün bedenin normal çalışması için belirli bir düzeyde olması gerekir ancak yükseldiÄŸi durumlarda koroner kalp hastalıkları için risk oluÅŸturur.
Serum kolesterolünün çoÄŸu LDL ile taşınır, doymuÅŸ yaÄŸlardan zengin beslenme serum kolesterolünü artırır. Diyetteki doymuÅŸ yaÄŸ ve trans yaÄŸ asitleri serum kolesterolünü etkileyen en önemli diyetsel bileÅŸiklerdir.
DoymuÅŸ yaÄŸ asitleri: LDL ve HDL yükseltir.
Çoklu doymamış yaÄŸ asitleri: LDL ve HDL düÅŸürür.
Tekli doymamış yaÄŸ asitleri: LDL düÅŸürür. HDL etkilemez.
Omega-3 yaÄŸ asitleri serumda trigliserit seviyelerini düÅŸürür. Antitrombotik etkilidir. Omega-6 yaÄŸ asitleri ise tromboz oluÅŸumunu hızlandırır. Dolayısıyla diyetteki omega 6 / omega 3 oranı 7:1 olsun istenir.
Ä°nflamasyon aslında vücudun yaralanma, enfeksiyon, alerji gibi durumlara verdiÄŸi tepkidir. Yüksek CRP düzeyi KKH habercisi olabilir. Obez bireylerde CRP seviyeleri yüksektir. Uygun zayıflama programı ve kolesterolün düÅŸürülmesiyle CRP seviyeleri normale döner.
Homosistein metabolizmasında rol alan folik asit, B-12, B-6 ve B-2 vitaminlerinin yetersizliÄŸinde kanda homosistein düzeyi yükselir. Bu durum KKH için risk faktörüdür.
Ateroskleroz plaklarının içinde kalsiyum birikir ama bunun diyetle aldığımız kalsiyum ile ilgisi yoktur. Az yaÄŸlı süt ve süt ürünlerinden alınan kalsiyum kan basıncının düzenlenmesinde ve KKH riskinin azalmasına yardımcıdır.
PıhtılaÅŸma sürecinde rol alan bir proteindir. PıhtılaÅŸma arterleri tıkayan son olay olduÄŸu için kanda bu proteinin yüksek olması KKH için bir risk faktörü olabilir.
Böbrekler zararlı ögelerin vücuttan uzaklaÅŸtırılmasında, kan basıncının düzenlenmesinde, K ve Ca gibi minerallerin dengesinin saÄŸlanmasında, D vitaminin aktif forma getirilmesinde ve bazı hormonların yapımında önemli iÅŸlevleri olan organlardır. Böbrek hasarının büyük bir kısmından yüksek tansiyonve diyabet sorumludur. Bunlar da aslında KKh için risk faktörleridir.
Reaktif oksijen türleri LDL’ nin oksidasyonunu hızlandırır. Okside olmuÅŸ LDL, damarlarda yaÄŸlı plakaların oluÅŸumuna sebep olur. Antioksidanlar serbest radikalleri etkisizleÅŸtirerek bu oluÅŸumu önler.
Android tip ÅŸiÅŸmanlıkta risk daha fazladır. Bel çevresinin kadınlar için 80 cm, erkekler için 93 cm altında olması riski azaltır.
Hepatik lipaz enzim aktivitesini azaltarak HDL kolesterolü yükseltir.
Kolesterol öncüsü safra asitlerinin emilimini önleyerek hastalık riskini azaltır.
Diyetle alınan kolesterol ÅŸilomironlar içerisinde ince barsaktan emilir ve karaciÄŸere taşınır. KaraciÄŸerde lipoprotein lipaz ile trigliseritlerden ayrılarak VLDL’ye baÄŸlanır. Dolaşıma verilen VLDL, LDL’ye dönüÅŸür. Kandan LDL yükselmesi aterosklerozisi artırır. HDL ise kandaki kolesterolü karaciÄŸere taşıyan lipoproteindir. Kan HDL seviyelerinin artması inflamasyonu düÅŸürür. Plazma HDL sevisyesini artıran baÅŸlıca faktör egzersizdir.
Serum Lipidleri için referans aralıklar;
Serum lipidlerinin ölçümü için 12 saat açlık gereklidir.
Hazırlayan: Dyt.İlayda Karatay
Kaynak: Baysal, A., Bozkurt, N., Pekcan, G., Aksoy, M., Kutluay Merdol, T., Besler, H. T., KeçecioÄŸlu, S., Mercangil, S.M. Diyet El Kitabı. Ankara, 1999